Handbók um afl og tog fyrir daglegan akstur

Þegar bíllinn á að taka fram úr á þjóðvegi, koma ákveðið út úr hringtorgi eða draga kerru upp brekku skiptir ekki bara máli hvað stendur í hestaflatölunni. Í þessari handbók um afl og tog förum við yfir tölurnar sem ráða mestu um hvernig bíllinn þinn hegðar sér í raunverulegum akstri - og hvað hugbúnaðarstilling getur breytt.

Margir ökumenn finna strax að bíll er orðinn kraftmeiri eftir Stage 1 stillingu, en lýsa því ekki endilega sem fleiri hestöflum. Þeir finna betra viðbragð við inngjöf, meira tog á miðju snúningssviði og minna gírskiptingarþörf. Það er einmitt munurinn á því að lesa afköst á blaði og nota þau á veginum.

Handbók um afl og tog: Tvær tölur, ólík hlutverk

Afl er oft gefið upp í hestöflum, hö. Það segir til um hversu hratt vélin getur unnið vinnu. Hærra afl gerir bílnum kleift að halda áfram að sækja þegar hraðinn eykst, sérstaklega við framúrakstur, á hraðbraut eða þegar vélin vinnur á hærri snúningi.

Tog, eða snúningsvægi, er gefið upp í newtonmetrum, Nm. Það er snúningskrafturinn sem vélin skilar til drifrásarinnar. Togið er það sem þú finnur þegar bíllinn ýtir ákveðið áfram um leið og stigið er á inngjöfina. Í daglegum akstri hefur togið, og ekki síður hvenær það kemur inn, oft meiri áhrif á aksturstilfinninguna en hámarksaflið eitt og sér.

Tölurnar tengjast beint. Afl verður til úr togi og snúningshraða. Bíll með mikið tog við lágan snúning getur því verið mjög öflugur í venjulegum akstri þótt hámarksaflið sé ekki það hæsta í samanburðinum. Bíll sem skilar afli ofar í snúningssviðinu þarf aftur á móti oftar að vera í réttum gír og á hærri snúningi til að sýna sitt besta.

Þess vegna er ekki skynsamlegt að spyrja hvort afl eða tog sé mikilvægara án þess að skoða notkunina. Fyrir daglegan bíl í Reykjavík, Hafnarfirði og á þjóðvegum landsins skiptir jafnt og stöðugt tog yfir nytsamlegt snúningssvið miklu máli. Fyrir bíl sem er fyrst og fremst notaður á braut eða ekið hart á háum snúningi getur hámarksaflið vegið þyngra.

Hvar í snúningssviðinu aflið skilar sér

Hámarkstala segir aðeins hluta sögunnar. Ef dísilvél skilar 450 Nm við 1.800 snúninga á mínútu verður hún yfirleitt mjög sterk úr lágum hraða. Hún þarf ekki mikið inngjafarátak eða marga niðurfærslugíra til að taka við sér. Þetta hentar vel við akstur með farþega, farm eða kerru.

Bensínvél án forþjöppu skilar oft minna togi neðarlega, en byggir upp meira afl þegar snúningurinn hækkar. Forþjöppuð bensínvél getur hins vegar sameinað hraða bensínvélar og breitt togsvið. Þar getur vel útfærð hugbúnaðarstilling skipt miklu, því hún getur bætt tog á því sviði þar sem flestir aka venjulega.

Góð afkastalína er ekki endilega sú sem nær hæstu toppi. Hún á að vera fyrirsjáanleg. Þegar tog kemur inn með of miklu stökki getur bíllinn orðið rykkjóttur, spólið aukist og álag á kúplingu, gírkassa og drifrás orðið óþarflega mikið. Jöfn og línuleg afhending afls gefur betri stjórn, sérstaklega á blautu, hálku eða lausu undirlagi.

Af hverju gírkassinn breytir upplifuninni

Gírkassinn margfaldar tog áður en það nær hjólunum. Lægri gír gefur meira tog á hjólin og sterkari hröðun, en takmarkar hraðann. Hærri gír hentar fyrir meiri hraða og lægri snúning. Þess vegna getur sama vélin fundist allt öðruvísi í tveimur bílum með ólík gírhlutföll.

Sjálfskipting og tvíkúplingsskipting bregðast einnig við auknu togi á sinn hátt. Þegar vélin skilar meira togi fyrr getur skiptingin haldið hærri gír lengur og samt viðhaldið góðu upptaki. Útkoman er oft rólegri og þægilegri akstur, ekki bara betri hröðun. Það fer þó eftir hugbúnaði gírkassans, ástandi hans og togþolmörkum.

Hvað Stage 1 hugbúnaður gerir í vélinni

Stage 1 stilling breytir stýringu vélarinnar, ekki vélbúnaði hennar. Í nútímabíl stjórnar vélartölvan meðal annars eldsneytisgjöf, kveikju, forþrýstingi, togmörkum og viðbragði inngjafar. Framleiðslustilling þarf að virka við mjög mismunandi eldsneyti, hitastig, markaði og notkunarmynstur. Þar er gjarnan svigrúm sem má nýta með réttri kvörðun.

Markmiðið er ekki að setja sömu tölur í alla bíla. Rétt stilling tekur mið af vélargerð, túrbínu, eldsneytiskerfi, kælingu, gírkassa og upprunalegum tog- og aflheimildum. Á forþjöppuðum vélum felst ávinningurinn oft í markvissri aukningu á forþrýstingi, ásamt aðlöguðu eldsneyti og kveikju. Á dísilvélum er áherslan gjarnan á meira og breiðara tog, án þess að fórna mjúkum gangi.

Hjá BOOST er Stage 1 nálgunin byggð á því að nýta öruggt svigrúm innan vélrænna marka bílsins. Það þýðir að betri tölur eiga ekki að koma á kostnað óþarfa álags eða óþægilegrar aksturshegðunar. Nákvæmur árangur fer alltaf eftir bílnum sjálfum, en markmiðið er skýrara inngjafarviðbragð, betra tog þar sem það nýtist og aflsending sem er auðveldari að nota.

Meira tog þýðir ekki alltaf meira grip

Aukið tog getur auðveldlega farið fram úr gripi dekkjanna. Þetta á sérstaklega við um framhjóladrifna bíla, létt ökutæki og akstur í íslensku veðri. Ef vélin skilar miklu togi mjög snemma getur spól, togstýring í stýri og íhlutun spólvarnar dregið úr raunverulegri hröðun.

Því skiptir dekkjaval, loftþrýstingur, fjöðrun og ástand undirvagns máli. Bíll á slitnum dekkjum nýtir ekki aukið afl á sama hátt og bíll með góð dekk og rétt stillta hjólastöðu. Hugbúnaður getur bætt vélina, en hann getur ekki bætt upp fyrir lélegt grip eða slitna vélræna íhluti.

Sama gildir um bremsur. Þær þurfa ekki endilega uppfærslu fyrir eðlilega Stage 1 stillingu á heilbrigðum bíl, en ástand þeirra verður að vera í lagi. Meiri hraði á styttri tíma gerir meiri kröfur til ökumanns, dekkja og hemlakerfis.

Eldsneytisnotkun: Hvenær getur hún lækkað?

Betra tog getur í sumum tilvikum lækkað eldsneytisnotkun. Ástæðan er einföld: þegar vélin nær nauðsynlegu átaki við lægri snúning og minni inngjöf þarf hún síður að vinna mikið í lágum gír. Þetta sést helst í jöfnum þjóðvegaakstri og við hóflega notkun.

Það er hins vegar ekki sjálfvirk sparnaðaraðgerð. Noti ökumaður aukið afl oft, ekur hraðar eða gefur meira inn eykst eyðslan. Stage 1 getur gefið betri nýtni þegar sama aksturslag er haldið, en hann getur líka gert bílinn skemmtilegri að keyra - og það hefur áhrif á hægri fótinn.

Hvernig á að lesa afkastatölur rétt

Þegar þú berð saman bíla eða stillingar skaltu skoða meira en hámarks hestöfl og hámarks Nm. Athugaðu á hvaða snúningi hámarkið fæst, hvort togið helst yfir breitt svið og hvernig mælingin var framkvæmd. Dyno-mælingar geta verið gagnlegar, en niðurstöður ráðast af mælibúnaði, hitastigi, leiðréttingum og hvort mælt er við vél eða hjól.

Raunveruleg reynsla á veginum segir einnig mikið. Bíll sem bætir 60 Nm á sviðinu frá um 1.800 til 3.500 snúningum getur fundist mun sterkari í daglegum akstri en bíll sem fær fleiri hestöfl eingöngu alveg við rauða sviðið. Þetta er ástæðan fyrir því að aflsending og nothæft snúningssvið eru jafn mikilvæg og toppgildi.

Áður en aflið er aukið

Rétt undirbúinn bíll gefur betri og öruggari niðurstöðu. Þjónustusaga, rétt olía, heil kerti þar sem við á, góð kæling og engar virkar bilanir eru grunnurinn. Ef vélarljós logar, túrbókerfið lekur, kúplingin slær eða skiptingin hagar sér óeðlilega þarf að greina það fyrst.

Eldsneytisgæði skipta einnig máli. Vélarstilling er gerð með ákveðnar forsendur um eldsneyti og hitastig. Að fylgja þeim forsendum hjálpar vélinni að halda afköstum og verndar hana gegn banki og ofháu hitaálagi. Reglulegt viðhald verður ekki síður mikilvægt eftir stillingu, jafnvel þótt bíllinn sé áfram innan eðlilegra vélrænna marka.

Veldu því ekki stillingu eftir stærstu tölunni einni. Veldu hana eftir því hvernig þú notar bílinn, í hvaða ástandi hann er og hvort árangurinn skili sér þar sem þú þarft hann mest. Þegar afl og tog eru stillt með skynsemi verður hver akstur ekki bara fljótari - heldur markvissari, mýkri og ánægjulegri.